Plastik üretimi son 70 yılda 200 kat arttı. 1950’de yalnızca 2 megaton olan yıllık üretim, 2022 itibarıyla 475 megatona çıktı. Mevcut gidişat değişmezse, 2060 yılında bu miktarın 1200 megatonu aşması bekleniyor. (1 megaton, 1 milyon ton anlamına geliyor. Yani 2022’de üretilen plastik miktarı, yaklaşık 475 milyon ton. Bir yılda tüm dünya nüfusuna kişi başı 60 kilo plastik düşüyor gibi düşünebilirsiniz.) Aynı süreçte biriken plastik atıklar bugün gezegenin dört bir yanında 8000 megatonluk bir kirletici yük oluşturuyor. Üstelik bu devasa atığın yalnızca %10’undan azı geri dönüştürülüyor.
Ama sorun yalnızca gözle görünen çöp yığınlarından ibaret değil. The Lancet’te yayımlanan yeni ve kapsamlı bir rapora göre, plastikler doğrudan ya da dolaylı yollarla insan sağlığına zarar veriyor. Üstelik bu etki, doğum öncesi dönemden başlayarak yaşam boyu sürebiliyor. Rapor, plastiklerin neden olduğu hastalık ve ölümlerin dünya genelinde yılda 1,5 trilyon doların üzerinde bir sağlık maliyeti yarattığını da ortaya koyuyor.
Plastik her aşamada zararlı
Plastiklerin sağlığa etkisi; ham madde çıkarımından (petrol, gaz) üretim süreçlerine, kullanım sırasında ortaya çıkan kimyasallara ve atıkların bertarafına kadar tüm yaşam döngüsünde ciddi riskler barındırıyor.
Plastik ürünlerin içinde bulunan 16.000’den fazla kimyasal, hormon sistemi bozukluklarından üreme sağlığına, bağışıklık sorunlarından bazı kanser türlerine kadar geniş bir yelpazede sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Mikroplastikler, solunum yoluyla, içme suyu ve yiyeceklerle ya da anne karnında plasenta yoluyla vücuda girerek, organlara kadar ulaşabiliyor.
Düşük gelirliler daha fazla etkileniyor
Rapor, plastik kirliliğinin etkilerinin düşük gelirli ve savunmasız topluluklarda daha yoğun hissedildiğini vurguluyor. Plastik atıkların genellikle bu bölgelerde toplandığı, yakıldığı veya düzensiz şekilde depolandığı belirtiliyor.
Ekonomik yük: Yılda 1.5 trilyon dolar
Sağlık üzerindeki bu etkilerin küresel ölçekte ekonomik karşılığı da hafife alınacak gibi değil. Rapora göre, plastik kaynaklı hastalık ve ölümler, dünya genelinde yıllık 1.5 trilyon doları aşan sağlık harcamalarına ve üretim kayıplarına yol açıyor.
Çözüm mümkün: Küresel anlaşma ve izleme sistemi
Lancet raporu, plastik krizinin büyüklüğüne rağmen çözümsüz olmadığını vurguluyor. Hava kirliliği ya da kurşun maruziyetine karşı alınan etkili önlemlerde olduğu gibi, bilim temelli, şeffaf, etkili ve yeterince finanse edilmiş politikalarla plastiklerin zararı da azaltılabilir.
Bu çerçevede, Birleşmiş Milletler üyesi ülkeler, 2022 yılında plastik kirliliğiyle mücadele etmek amacıyla plastiklerin tüm yaşam döngüsünü kapsayan yasal bağlayıcılığı olan Küresel Plastik Anlaşması’nı (Global Plastics Treaty) hazırlamaya karar verdi. Bu anlaşmanın tamamlanması beklenirken, Lancet öncülüğünde plastik ve sağlık ilişkisini izlemek üzere “Lancet Countdown on Health and Plastics” adlı bağımsız bir küresel izleme sistemi de hayata geçiriliyor.
Kategorideki benzer içeriklere göz atın
Bu sistem sayesinde, ülkelerin plastik maruziyetini azaltma ve sağlık üzerindeki etkileri önleme konusundaki ilerlemeleri coğrafi ve zaman bazlı göstergelerle düzenli olarak izlenecek ve raporlanacak.
