Her ne kadar 29.’su için ev sahipliğinin Azerbaycan’a verilmesini, “mahalle maçlarında sırf top onun olduğu için mecburen kadroya alınan çocuk” kontenjanıyla yorumlasak da biz Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nı (daha çok bilinen adıyla COP) önemsiyoruz, hiç olmazsa ehvenişer olarak görüyoruz. 11–22 Kasım tarihleri arasında düzenlenen, 24 Kasım’da ise nihai kararların açıklandığı COP29 için şaşırtmadı demek, maalesef mümkün. İklim finansmanını esas mesele edinen COP29’da telaffuz edilen yardım miktarı için; yardımı alacaklar “bizimle dalga geçiyor olmalısınız” derken yardımı yapacaklar ise tabiri caizse ölüye yatıyor.
Alınan kararları ve yansımalarını not düşmek de bize kalıyor. COP29’dan geriye kalanlar listemiz şu şekilde oluştu:
- Gelişmekte olan ülkelere yapılacak iklim finansmanı yardımı yıllık 1,3 trilyon dolar olarak açıklandı. Fakat gelişmiş ülkeler (ya da zengin ülkeler) bu tutarın sadece 300 milyar dolarından sorumlu olacaklar. 2023’te sonlanan eski hedefte yardım tutarı 100 milyar dolardı. 100’den 300’e… Bunu skandal olarak niteleyen iklim bilimci ve ekonomistlerin sayısı hayli fazla. İşin özü, zengin ülkelerin, gelişmekte olan ülkelere yaptıkları yardım, “asgari ücret zammı” tadında arttı.
- Ülkeler arasındaki karbon ticareti ve iş birliğini düzenleyen Paris Anlaşması’nın 6.4. maddesi kabul edildi. Ülkelerin Ulusal İklim Planları’nı (NDC’ler) uygulama maliyetlerini yılda 250 milyar dolara kadar düşürmesi bekleniyor. Yine aynı madde kapsamında, yüksek güvenilirliğe sahip karbon piyasaları hakkında on yıldır süren müzakerelerin tamamlandığı duyuruldu.
- COP28’in ana konularından biri olan ve hâlihazırda özellikle küçük ada devletleri, en az gelişmiş ülkeler ve gelişmekte olan ülkeler tarafından merakla beklenen Kayıp ve Zarar Fonu’nun işlevsel hâle getirilmesi kararı alındı.
- Gelişmekte olan ülkelere, iklim mücadelesi konusunda “belgelerle konuşmaları gerektiği” bilgisi verildi. Buna göre gelişmekte olan ülkeler, iklim değişikliği ile mücadele ve uyum eylemlerini İki Yıllık Şeffaflık Raporları (BTR’ler) ile göstermek zorunda.
- Kalkınma Bankaları, 2030’a kadar iklim eylemine yıllık 170 milyar dolar katkı sağlayacaklarını açıkladı.
- COP29’u da içine alan küresel iklim mücadelesinde yaşananları, Brezilyalı bir sivil toplum kuruluşu olan Observatorio do Clima’dan Claudio Angelo çok güzel özetliyor: “Zengin ülkeler; 150 yıllarını atmosfere el koymakla, 33 yıllarını iklim eylemi üzerinde aylaklık etmekle ve üç yıllarını da rakamları masaya koymadan mali bir anlaşma müzakere etmekle geçirdiler.”
- Şunu da kabul edelim: Dünyanın süper gücü olarak gösterilen ABD’ye, iklim değişikliğine inanmadığını söyleyen Trump’ın tekrar başkan seçilmesinin alınan kararlar üzerinde ciddi bir etkisi var.
- Tasarruf tedbirleri uygulayan Türkiye’nin COP29 heyeti 1860 kişiden oluştu. Türkiye’deki ekonomik uygulamaları yakinen takip eden Almanya’da ise bu sayı 200’lerde kaldı.
